Een andere warmte

Met de komst van vele honderden Indische en Molukse repatrianten in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw, kreeg Breda steeds meer het karakter van een multiculturele samenleving. Na meer dan een halve eeuw heeft de Indische en Molukse gemeenschap zich stevig geworteld in Breda, maar dat ging niet vanzelf.

In mei 1950 schreef directeur Kooijman van het gemeentelijk woningnood bureau in Breda dat de huisvestingsproblemen van Indische repatrianten o.a. te wijten waren aan hun ‘tropische gewoonten, die voor een Nederlands gezin, speciaal de vrouw des huizes, een bron van voortdurende ergernis zijn’. Dertien jaar later, in mei 1963, sprak D.S. de Boer namens het ministerie van Maatschappelijk werk op een voorlichtingsbijeenkomst in het Bredase stadhuis over de huisvesting van Molukkers in de wijk Driesprong: ‘De Ambonees staat vrij wantrouwend tegenover datgene wat met of speciaal voor hem geschiedt. Zo vindt bijv. de Ambonees die in Breda werkt dat hij in een fuik zwemt door zich in Breda te vestigen’.

 

repatrianten

Aankomst van repatrianten in Rotterdam

 

‘Een andere warmte’ laat zien hoe het beide groepen migranten vergaan is. In welke mate zij een halve eeuw later in de Bredase samenleving geïntegreerd zijn en vooral ook hoe zij die samenleving hebben verrijkt, met hun cultuur, hun ‘tropische gewoonten’, hun gastvrijheid, muziek en sport. Zijn ze erin geslaagd in vrijheid een nieuw bestaan op te bouwen met behoud van de eigen Indische en Molukse identiteit of is het gevoel ‘te zwemmen in een fuik’ op de achtergrond toch nog altijd sluimerend aanwezig?

Behalve over de lotgevallen van de Indische Nederlanders, gaat ‘Een andere warmte’ ook over de opmerkelijke houding van de toenmalige politieke en ambtelijke gezagsdragers. Een van hen was de katholieke jurist mr. Ph.H.M. (Philip) Werner, die in de gemeente Eindhoven carrière had gemaakt bij diensten op het gebied van maatschappelijk en sociaal werk en later ook als directeur van het arbeidsbureau. In 1952 werd hij door zijn vriend en voormalig collega Louis Beel benoemd tot secretaris-generaal van het nieuw ingestelde Ministerie van Maatschappelijk Werk.

 

Werner - 1

 

Werner 2

mr. Ph.H.M. (Philip) Werner

 

Werner kreeg de leiding over een ambtelijke commissie, die na een studiereis door Indonesië in 1952 tot de conclusie kwam dat er westers en oosters georiënteerde Indische Nederlanders bestonden. De oosters georiënteerden, ruim 77000 in getal, konden zich door afkomst, aard, aanleg en milieu minder makkelijk aanpassen aan de Nederlandse omstandigheden. Door hun trage arbeidstempo, geestelijke kwetsbaarheid en het onvoldoende aanvoelen van de Nederlandse taal en volkshumor zouden ze hier niet kunnen integreren.

Werners rapport ademde een zekere vooringenomenheid ten aanzien van vooral gekleurde repatrianten. Een sentiment dat destijds alom aanwezig was in de Nederlandse samenleving en dat ook doorklonk in de houding van lokale bestuurders. Op grond van zijn conclusies voerde de regering Drees aanvankelijk een ontmoedigingsbeleid, maar dat veranderde toen dr. Marga Klompé het roer op het Ministerie van Maatschappelijk Werk overnam. Op 13 oktober 1956 trad ze aan als eerste vrouwelijke minister en onmiddellijk wijzigde zij de koers. In plaats van terughoudendheid vroeg zij de bevolking ruimhartig woonruimte ter beschikking te stellen en de nieuwe migranten gastvrij te ontvangen.

 

marga-klompe-minister-560

dr. Marga Klompé

 

Waar Klompé de heldenrol vervult in de film, figureert Werner als antiheld. Op 30 september 1958 kwam hij naar Breda om er de opening te verrichten van een tehuis voor bejaarde repatrianten uit Nederlands Indië: Huize Trianon aan de Baronielaan. Zes jaar eerder had hij nog gewaarschuwd voor het opnemen van ‘oosters georiënteerde Indische Nederlanders’, maar nu sprak hij vol lof over ‘monumenten van naastenliefde en sociaal verantwoordelijkheidsgevoel. De tehuizen zullen nimmer de warmte van de Indische zon kunnen brengen; maar daarvoor in de plaats krijgen de gerepatrieerden een andere warmte, die van genegenheid.’

 

Regie: Kees Wouters

Script, voice over & research: Kees Wouters

Camera, geluid & montage:  Eelco Scheeres

 

© 2011      16:9      38 minuten/kleur

 

Een andere warmte

Een andere warmte – Migranten uit Nederlands Indië in Breda (2011)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties