Vrij Gevochten

Over de geallieerde opmars naar Breda in oktober 1944 en een oorlog die maar niet voorbij ging

Negen boeren vertellen over de Duitse bezetting van hun dorpen en de daaropvolgende bevrijding door Poolse troepen. Hun boerderijen werden in brand geschoten, hun vee kwam om in de vlammen en zelfs na de bevrijding toen alles voorbij leek, bleef de dreiging van dood en vernietiging bestaan. Historicus prof. dr. Wim Klinkert gaat in op de militaire achtergronden. De film schetst een tot nu toe onbekend beeld van de oorlog.

Nine Dutch farmers tell about the the German occupation of their villages during the Second World War and the Allied liberation that followed. Their Farms were lighted, their cattle burned an even when it was all over, the danger of dead and destruction remained. Historian Wim Klinkert explains the military backgrounds. Together they produce a picture of War seldom revealed.

 

Leo van Hees

Leo van Hees

Kees Balemans

Kees Balemans

 

 

 

 

 

 

In oktober 2014 was het zeventig jaar geleden dat Breda bevrijd werd. Er waren op dat moment nog maar weinig mensen die het zelf bewust hadden meegemaakt en uit eigen ervaring konden vertellen over het dagelijks leven tijdens de Duitse bezetting. Hoe ze in geïmproviseerde schuilkelders de komst van de geallieerde legers afwachten, hoe de gevechten verliepen en hoe dat alles de rest van hun leven bepaalde.

Het beeld dat opdoemt uit de verschillende getuigenissen is vaak onsamenhangend en fragmentarisch en dat kan ook niet anders. Hoe lang de bezetting zou duren en op welke wijze er een eind aan kwam, werd bepaald door wat er elders in de provincie gebeurde, of juist niet gebeurde, hetgeen weer een gevolg was van een militaire controverse op veel grotere schaal.

De hevigste gevechten vonden niet plaats in de Breda, maar in en rond de dorpen ten zuiden en te oosten van de stad. Terwijl een groot deel van de Bredase bevolking de bevrijding ervoer als een weliswaar angstige, maar toch betrekkelijk rustig verlopende machtswisseling, werden de boerengezinnen in Ulvenhout, Alphen, Bavel en Teteringen geconfronteerd met hevige artillerie aanvallen, dodelijke slachtoffers en het verlies van have en goed.

Om het verloop van de bevrijding van West Brabant te begrijpen, is het dus van belang een verbinding te maken tussen het militaire verloop van de operaties en de gevolgen daarvan voor hen die het van nabij meemaakten. Om die reden bevat de film twee verhaallijnen: De militaire geschiedenis en de individuele lotgevallen van negen boeren.

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Toon van Exsel, Kees Wouters

 

Inhoud:

In het eerste gedeelte van de film vertellen de boeren over het dagelijks leven tijdens de oorlog. Over de voedselvoorziening, arbeidsinzet, inkwartiering, gedwongen tewerkstelling op vliegveld Gilze Rijen en over de verharding van de Duitse bezetting naarmate de bevrijding dichterbij komt. Over wat zij op dat moment meemaakten en hoe ze onder de toenemende dwangmaatregelen, spanning en terreur probeerden te overleven.

In het tweede gedeelte van de film maakt de thematische benadering plaats voor een chronologische. We volgen de opmars van geallieerde troepen door respectievelijk Alphen, Ulvenhout, Bavel en Teteringen. Per dorp wordt de bevrijding aan de hand van ooggetuigenverslagen gereconstrueerd.

De militair historicus prof.dr. Wim Klinkert zal in de film als ‘gids’ fungeren, teneinde het verloop van de geallieerde opmars te duiden. Gedurende de hele film wordt er geschakeld tussen het militaire en het persoonlijke verhaal.

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Prof. dr. Wim Klinkert

 

Klinkert zet uiteen hoe de bevrijding telkenmale werd uitgesteld als gevolg van de controverse tussen de Amerikaanse generaal Eisenhouwer en de Britse bevelhebber Montgomery. De laatste wilde eerst het Duitse Ruhrgebied innemen om dan rechtstreeks naar Berlijn te kunnen opmarcheren. Eisenhouwer vond dat eerst de haven van Antwerpen toegankelijk gemaakt moest worden om de aanvoerlijnen van brandstof en materieel korter te maken.

Klinkert laat zien wat voor gevolgen dit verschil van inzicht had voor de bevrijding van Brabant. Op een kaart wijst hij aan wat de posities waren van de Engelse, Canadese en Poolse troepen, op het moment dat Montgommery met operatie Market Garden begon en legt hij uit waarom de opmars van de eerste Poolse pantserbrigade drie weken lang werd opgehouden bij Alphen.

Uiteindelijk bereikten de geallieerde troepen de grens met Breda. De stad werd op 28 oktober bevrijd en het gewone leven kwam weer op gang. Maar in de omringende dorpen  duurde dat vaak langer onder andere vanwege vroegtijdig neerstortende vliegende bommen (V1’s en V2’s). In de epiloog vertellen de boeren daarover. Voor hen was de oorlog na de bevrijding nog lang niet voorbij: Collaborateurs werden opgepakt, overal in de velden lagen onontplofte landmijnen en vooral de voor Antwerpen bedoelde V1-raketten zaaiden dood en verderf.

Afhankelijk van de omstandigheden en deels ook bepaald door stom toeval, pech of geluk, beleefde iedereen de bevrijding weer anders. Sommigen waren uitzinnig van vreugde en vierden feest. Voor anderen waren de gevolgen niet te overzien. Ze verloren familieleden, vee en vaak ook hun boerderij, die tijdens de gevechten in brand was gestoken. Vaak konden ze pas jaren na de oorlog hun gewone leven weer voortzetten.

 

Regie: Kees Wouters

Camera & Geluid: Nanouk Wouters

Montage: Haukje Heuff

Geluidsnabewerking & grafiek: Dexter Wouters

 

Caspar Versluis dirigeert harmonie Vlijt en Volharding

Harmonie Vlijt en Volharding o.l.v. Caspar Versluis

 

 

 

 

 

 

Muziek:

Harmonie Vlijt en Volharding uit Alphen (nb) o.l.v. Casper Versluis:

Skinny Love & Pools Volkslied

Geluidsopnamen Cultureel Centrum Den Heuvel Alphen: Jan van Hal & Jos Roovers

 

Ivo Janssen (piano):

Schubert, Moments Musicaux D780 & Wanderer Fantasie in C Major D760

Debussy, Pour le piano & Suite Berga masque

 

© 2014      16:9      93 minuten/kleur

 

Vrij gevochten

Vrij Gevochten – Over de geallieerde opmars naar Breda in oktober 1944 en een oorlog die maar niet voorbij ging © 2014

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties